اعتبار ازدواج‌ May-December یا فاصله سنی زیاد در حقوق خانواده انتاریو

ازدواج میان یک فرد بسیار مسن و فردی به‌مراتب جوان‌تر، که در ادبیات حقوقی به آن May-December Marriage گفته می‌شود، همواره با واکنش‌های اجتماعی، خانوادگی و گاه حقوقی همراه است. همان‌طور که قاضی Mandhane در این پرونده اشاره می‌کند، چنین ازدواج‌هایی معمولا باعث می‌شوند اطرافیان با تعجب ابرو بالا بیندازند و سر تکان دهند.

اما پرسش اصلی حقوق خانواده این نیست که چنین ازدواجی تا چه اندازه غیرمعمول یا بحث‌برانگیز است، بلکه سوال بنیادین این است که آیا از نظر حقوقی معتبر است یا خیر. پاسخ به این سوال، مستقیما به مفهوم «اهلیت و صلاحیت برای ازدواج» بازمی‌گردد.

پرونده Tanti v. Tanti et al., 2020 ONSC 8063 یکی از آرای مهم دادگاه عالی انتاریو است که به روشنی معیارهای حقوقی اعتبار این نوع ازدواج‌ها را تبیین می‌کند.

معرفی پرونده

Tanti v. Tanti et al., 2020 ONSC 8063

پاول، مردی که در اواخر دهه نهم زندگی خود قرار داشت، در سال 2014 از طریق یک سازمان داوطلبانه که خدمات حمایتی به سالمندان ارائه می‌داد، با زنی جوان‌تر به نام شارون آشنا شد. ارتباط اولیه آن‌ها در قالب انجام برخی امور ساده از جمله نقاشی بخشی از منزل پاول آغاز شد، اما به‌تدریج به یک رابطه دوستانه، رفت‌وآمد خانوادگی و در نهایت یک رابطه عاطفی تبدیل شد.

در اوایل سال 2018، پاول از شارون درخواست کرد که با او و زیر یک سقف زندگی کند. پس از این تصمیم، تنش‌ها آغاز شد. ریموند، پسر پاول، نتوانست رابطه خوبی با شارون برقرار کند و به‌طور فعال تلاش کرد پدرش را به پایان دادن این رابطه متقاعد کند.

ازدواج و آغاز اختلافات خانوادگی

در ژانویه 2019 و هم‌زمان با جشن تولد 89 سالگی پاول، او برای نخستین بار از شارون خواستگاری کرد. شارون، با توجه به مخالفت شدید ریموند، این پیشنهاد را رد کرد. با این حال، پاول در ژوئن همان سال بار دیگر درخواست ازدواج را مطرح کرد و این بار شارون موافقت کرد.

کمتر از دو ماه بعد، مراسم ازدواج برگزار شد؛ مراسمی که هیچ‌یک از اعضای خانواده پاول، از جمله پسرش ریموند، به آن دعوت نشدند. تنها دو هفته پس از ازدواج، شارون برای سفری کوتاه به کشور خود بازگشت. در همین فاصله، ریموند اقدامات حقوقی خود را آغاز کرد.

طرح دعوا و ادعای عدم اهلیت

ریموند پدرش را نزد پزشک برد و گواهی‌ای دریافت کرد که در آن ذکر شده بود پاول قادر به مدیریت امور مالی و شخصی خود نیست. این گواهی هیچ اشاره‌ای به اهلیت یا عدم اهلیت پاول برای ازدواج نداشت.

با استناد به همین گواهی، ریموند دادخواستی به دادگاه ارائه کرد و خواستار صدور احکام متعددی شد، از جمله:

• اعلام عدم صلاحیت پاول برای اداره اموال و تصمیم‌گیری در امور شخصی،
• تعیین قیم،
• ابطال یا محدودسازی اختیارات شارون،
• توقیف حساب‌های بانکی مشترک،
• فروش یا اجاره منزل پاول.

در متن دادخواست، ریموند مدعی شد که پدرش توسط زنی که به‌عنوان مراقب وارد زندگی او شده، فریب خورده و مورد سوءاستفاده مالی قرار گرفته است. برای تقویت این ادعا، گواهی پزشکی دیگری نیز اخذ شد که آن هم صرفا به ناتوانی پاول در اداره اموال اشاره داشت و نه به اهلیت ازدواج.

مساله اصلی حقوقی: اهلیت برای ازدواج

مساله محوری پرونده این بود:
آیا پاول در زمان ازدواج، اهلیت و صلاحیت قانونی لازم برای ازدواج را داشته است یا خیر؟

دادگاه به‌صراحت تاکید می‌کند که تست قانونی اهلیت برای ازدواج، بسیار محدودتر و ساده‌تر از تست‌های اهلیت در حوزه‌هایی مانند تنظیم وصیت‌نامه یا اداره امور مالی است.

معیار حقوقی به این صورت تعریف می‌شود:

آیا شخص درک کلی و واقعی از ماهیت ازدواج و حقوق و تعهداتی که از این رابطه ناشی می‌شود دارد یا خیر؟

دادگاه تصریح می‌کند که:

• ازدواج نیازمند سطح بالایی از توانایی ذهنی یا پیچیدگی شناختی نیست،
• ممکن است فردی برای اداره امور مالی خود اهلیت نداشته باشد، اما همچنان اهلیت لازم برای ازدواج را دارا باشد.

نقش گواهی‌های پزشکی در احراز اهلیت

در این پرونده مجموعا چهار گواهی پزشکی ارائه شده بود. دادگاه نکات مهمی را در ارزیابی این گواهی‌ها مطرح کرد:

1. هیچ‌یک از گواهی‌ها به‌طور صریح به اهلیت برای ازدواج اشاره نداشتند.
2. موضوع اصلی تمام گواهی‌ها، ناتوانی پاول در مدیریت اموال بود، نه ازدواج.
3. دو پزشک در جریان رسیدگی دادگاه، به‌صورت شفاهی به احتمال عدم اهلیت پاول برای ازدواج اشاره کردند، اما دادگاه این اظهارات را نپذیرفت.
4. بیماری مورد اشاره، زوال عقل (Dementia) بود؛ بیماری‌ای تدریجی که نمی‌توان بدون ارزیابی دقیق و نزدیک به زمان ازدواج، بر اساس آن ازدواج را بی‌اعتبار دانست.

دادگاه تاکید می‌کند که:

برای اینکه گواهی پزشکی بتواند مبنای بی‌اعتباری ازدواج قرار گیرد، باید هم صراحتا به اهلیت ازدواج بپردازد و هم از نظر زمانی بسیار نزدیک به تاریخ ازدواج باشد.

شواهد رفتاری و قرائن غیرپزشکی

دادگاه علاوه بر مدارک پزشکی، به مجموعه‌ای از شواهد عینی و رفتاری توجه کرد، از جمله:

• تا پیش از ازدواج، هیچ تشخیص رسمی مبنی بر زوال عقل وجود نداشت،
• پاول به‌تنهایی زندگی می‌کرد و امور روزمره خود را انجام می‌داد،
• شاهدان مراسم ازدواج شهادت دادند که پاول آگاه، خوشحال و مسلط به شرایط بوده است،
• چهار روز پس از ازدواج، پاول نزد وکیل خود رفت و اسناد Power of Attorney مربوط به امور مالی و سلامت را به نفع شارون تنظیم کرد،
• وکیل مربوطه شهادت داد که پاول در زمان امضای این اسناد، به‌طور کامل از آثار حقوقی آن‌ها آگاه بوده است.

رای نهایی دادگاه

دادگاه عالی انتاریو، با در نظر گرفتن تمام شواهد پزشکی، رفتاری و حقوقی، به این نتیجه رسید که پاول در زمان ازدواج اهلیت قانونی لازم برای ازدواج را داشته است. در نتیجه، ازدواج موسوم به May/December Marriage معتبر تشخیص داده شد و ادعاهای مربوط به بی‌اعتباری آن رد شد.

نکات حقوقی کلیدی این پرونده

• اهلیت برای ازدواج، تستی حداقلی و مستقل از اهلیت مالی است.
• سن بالا یا اختلاف سنی شدید، به‌تنهایی مبنای بی‌اعتباری ازدواج نیست.
• گواهی پزشکی باید صریح، مرتبط با ازدواج و نزدیک به زمان ازدواج باشد.
• شواهد رفتاری، تصمیمات حقوقی پس از ازدواج و شهادت اشخاص ثالث نقش تعیین‌کننده دارند.
• اختلافات خانوادگی یا نارضایتی وراث، معیار حقوقی برای بی‌اعتبار کردن ازدواج محسوب نمی‌شود.

جمع‌بندی

پرونده Tanti v. Tanti به‌روشنی نشان می‌دهد که در حقوق خانواده انتاریو، دادگاه‌ها بیش از هر چیز به اهلیت واقعی فرد در لحظه ازدواج توجه می‌کنند، نه قضاوت‌های اجتماعی، اختلافات خانوادگی یا حتی ناتوانی‌های مالی. ازدواج‌های May/December، هرچند غیرمعمول، در صورت احراز حداقل درک از ماهیت ازدواج، از حمایت کامل حقوقی برخوردارند.