اتحاد خانواده یکی از ارکان اصلی نظام مهاجرت کاناداست. هر سال هزاران شهروند و مقیم دائم کانادا برای آوردن همسر یا شریک زندگی خود به کانادا اقدام می‌کنند. اما در حالی که این روند در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، قانون تفاوت‌های مهمی میان همسران قانونی (Spouses)، شریکان عرفی (Common-law partners) و حتی شریکان خاص (Conjugal partners) قائل می‌شود.
نادیده گرفتن این تفاوت‌ها یا جزئیات حقوقی در قوانین مهاجرت می‌تواند منجر به رد پرونده، تأخیر طولانی یا حتی اتهام ارائه اطلاعات نادرست شود. در این مطلب، چارچوب‌های قانونی، اشتباهات رایج و نکات عملی که هر زوج پیش از اقدام باید بداند، بررسی می‌شود.

چارچوب قانونی اسپانسرشیپ همسر و شریک زندگی

اسپانسرشیپ همسر یا شریک زندگی بر اساس قانون حمایت از پناهندگان و مهاجران (IRPA) و آیین‌نامه‌های آن (IRPR) اداره می‌شود و مسئولیت بررسی این پرونده‌ها بر عهده اداره مهاجرت، پناهندگی و شهروندی کانادا (IRCC) است.

قانون مهاجرت کانادا سه نوع رابطه را به رسمیت می‌شناسد:

1. همسر (Spouse): زوج‌هایی که ازدواج رسمی و قانونی دارند.
2. شریک عرفی (Common-law partner): زوج‌هایی که حداقل ۱۲ ماه به طور پیاپی در یک رابطه مشابه ازدواج با یکدیگر زندگی کرده‌اند.
3. شریک خاص (Conjugal partner): موردی استثنایی برای زوج‌هایی که به دلایل موجه (قانونی، مذهبی یا فرهنگی) قادر به ازدواج یا زندگی مشترک نیستند.

اسپانسرشیپ همسر: فراتر از داشتن سند ازدواج

داشتن عقدنامه یا سند ازدواج به تنهایی برای دریافت اقامت کافی نیست. اداره مهاجرت برای اطمینان از واقعی بودن رابطه، جزئیات فراتر از ازدواج رسمی را بررسی می‌کند.

شرایط لازم برای اسپانسرشیپ همسر:

• ازدواج باید از نظر کشور محل وقوع و قانون کانادا معتبر باشد.
• ازدواج‌های همجنس در صورتی که در محل انجام قانونی باشد، پذیرفته می‌شود.
• مراسم مذهبی یا فرهنگی بدون ثبت رسمی (مانند عقد نکاح بدون ثبت دولتی) معتبر نیست.

نکات حقوقی مهم:

• سند ازدواج تنها مدرک کافی نیست. طبق ماده ۴ آیین‌نامه IRPR، افسران می‌توانند در صورت ظن به ازدواج صوری، پرونده را رد کنند.
• اختلاف سنی زیاد، دوره آشنایی کوتاه، زندگی مشترک اندک یا اسناد ناسازگار از عوامل هشداردهنده‌اند.
• اگر یکی از طرفین قبلاً ازدواج کرده باشد، ارائه مدرک طلاق رسمی الزامی است. در برخی کشورها، مانند ایران، طلاق مذهبی ثبت‌نشده (طلاق غیررسمی یا شفاهی) پذیرفته نمی‌شود.

اسپانسرشیپ شریک عرفی: الزام به اثبات زندگی مشترک مداوم

زوج‌هایی که ازدواج نکرده‌اند، در صورت اثبات زندگی مشترک مداوم به مدت حداقل ۱۲ ماه متوالی، می‌توانند به عنوان شریک عرفی اقدام کنند.

طبق بند 1(1) آیین‌نامه IRPR، اقامت مداوم و بدون وقفه شرط اساسی است. غیبت‌های کوتاه‌مدت مانند سفر کاری مانع نیست، اما جدایی‌های طولانی یا بدون توضیح، واجد شرایط بودن را از بین می‌برد.

مدارک متداول مورد نیاز:

• اجاره‌نامه یا وام مسکن مشترک،
• قبض خدمات (آب، برق، اینترنت) به نام هر دو نفر،
• حساب بانکی یا بیمه مشترک،
• نامه یا استشهادیه از خانواده و دوستان که رابطه را تأیید می‌کنند.

نکات حقوقی کلیدی:

• وقفه ۲ تا ۳ ماهه در زندگی مشترک می‌تواند موجب رد پرونده شود مگر با توضیح معتبر.
• مدت زمان دوستی یا زندگی جدا پیش از هم‌خانه شدن محاسبه نمی‌شود.
• IRCC ممکن است صحت مدارک را از طریق اظهارنامه‌های مالیاتی، داده‌های ورود و خروج، سوابق کاری یا حتی شبکه‌های اجتماعی بررسی کند.

اسپانسرشیپ شریک خاص: گزینه‌ای کمتر شناخته‌شده

اگر ازدواج یا زندگی مشترک به دلایل واقعی و غیرقابل اجتناب ممکن نباشد، فرد می‌تواند در دسته شریک خاص (Conjugal Partner) اقدام کند.
این مورد برای شرایط استثنایی است؛ مثلاً زوج‌های همجنس در کشورهایی که چنین روابطی جرم‌انگاری شده‌اند یا زوج‌هایی که به دلیل محدودیت‌های مذهبی یا مهاجرتی نمی‌توانند با هم زندگی کنند.

نکته مهم:
این گزینه به ندرت پذیرفته می‌شود و باید وجود موانع جدی و مستمر اثبات شود؛ دلایل شخصی یا ترجیحات فردی کافی نیستند.

تعهدات اسپانسر: مسئولیت‌های مالی و قانونی

اسپانسر شدن فقط ارسال فرم نیست؛ بلکه یک تعهد مالی الزام‌آور است. اسپانسر باید شهروند یا مقیم دائم کانادا باشد (شهروندان خارج از کانادا باید قصد بازگشت خود را ثابت کنند).

تعهدات اصلی اسپانسر:

• امضای تعهدنامه مالی به مدت سه سال (طبق ماده 132 آیین‌نامه IRPR)،
• مسئولیت مالی در قبال شریک حتی در صورت پایان رابطه،
• بازپرداخت هزینه‌های کمک‌های اجتماعی اگر شریک از آنها استفاده کند.

توجه کنید که اسپانسر حتی با اعلام ورشکستگی یا دریافت کمک‌هزینه دولتی از این تعهدات معاف نمی‌شود.

موارد استثنا و خطاهای رایج

تمام روابط واجد شرایط اسپانسرشیپ نیستند. قانون کانادا موارد زیر را مستثنا کرده است:

• ازدواج‌های صوری (برای اهداف مهاجرتی)،
• چندهمسری (تنها ازدواج اول معتبر است)،
• ازدواج‌های نیابتی بعد از ژوئن ۲۰۱۵ (به‌جز موارد نظامی).

بر اساس رویه دادگاه‌های فدرال، حتی زوج‌های واقعی هم در صورت اسناد ناسازگار یا وجود «علامت خطر» ممکن است رد شوند (مانند پرونده Kaur v. Canada (MCI), 2019 FC 648).

اسپانسرشیپ داخل کانادا در برابر خارج از کانادا

اسپانسرشیپ داخل کانادا (Inland):

• شریک در کانادا زندگی می‌کند.
• می‌تواند برای دریافت اجازه کار باز (Open Work Permit) اقدام کند.
• در صورت رد پرونده، حق تجدیدنظر به هیئت تجدیدنظر مهاجرت (IAD) وجود ندارد و تنها امکان بازبینی قضایی (Judicial Review) در دادگاه فدرال وجود دارد.

اسپانسرشیپ خارج از کانادا (Outland):

• شریک در خارج از کانادا زندگی می‌کند.
• حق تجدیدنظر قوی‌تر دارد و در صورت رد، می‌تواند به IAD اعتراض کند.
• معمولاً گزینه بهتری است اگر زوج بتوانند در مدت بررسی از هم جدا بمانند.

اهمیت مدارک و هماهنگی اطلاعات

نتیجه نهایی پرونده کاملا به کیفیت و سازگاری مدارک بستگی دارد. افسران مهاجرت انتظار دارند تمام اطلاعات ارائه‌شده هماهنگ باشد و در صورت لزوم صحت آن را بررسی می‌کنند.

مدارک معمول مورد نیاز:

• اجاره‌نامه، اظهارنامه مالیاتی، عکس‌ها، سوابق مکاتبات، و اسناد مالی،
• استشهادیه از خانواده یا دوستان.

نکات حقوقی:

• ارائه مدارک زیاد و دقیق بهتر از ناقص بودن است.
• استشهادیه‌های مبهم یا مشابه معمولاً اعتبار کمی دارند.
• افسر ممکن است سوابق سفر، شبکه‌های اجتماعی یا خانواده را بررسی کند.

خطرات تقلب و ارائه اطلاعات نادرست

قانون IRPA مجازات سنگینی برای ارائه اطلاعات نادرست در نظر گرفته است. طبق ماده ۴۰، هرگونه اشتباه یا پنهان‌کاری می‌تواند موجب محرومیت پنج‌ساله از ورود به کانادا شود.

نکات مهم:

• حتی اشتباهات کوچک، مانند اشتباه در مدت زمان زندگی مشترک، می‌تواند مصداق ارائه اطلاعات نادرست باشد.
• افرادی که سابقه محکومیت‌های خشونت‌آمیز دارند، ممکن است از اسپانسر شدن محروم شوند (مطابق ماده 133 آیین‌نامه IRPR).

جمع‌بندی

اسپانسرشیپ همسر و شریک زندگی از مهم‌ترین بخش‌های نظام مهاجرت کاناداست، اما فرآیندی ساده و خودکار نیست.

• ازدواج معتبر فقط نقطه شروع است؛ افسران رابطه را از نظر واقعی بودن و صحت مدارک بررسی می‌کنند.
• اسپانسرشیپ همسر نیازمند اثبات صداقت رابطه است، حتی در ازدواج‌های رسمی.
• اسپانسرشیپ شریک عرفی مستلزم مدارک دقیق و پیوسته از زندگی مشترک است.
• اسپانسرشیپ شریک خاص تنها در موارد استثنایی پذیرفته می‌شود.
• انتخاب بین مسیر داخل یا خارج کانادا تأثیر مستقیم بر زمان بررسی و حق تجدیدنظر دارد.

با توجه به پیچیدگی قوانین، خطر رد پرونده یا اتهام ارائه اطلاعات نادرست، توصیه می‌شود پیش از هر اقدامی با یک وکیل مهاجرت با تجربه مشورت کنید تا از صحت مدارک، مسیر درست اقدام، و مطابقت کامل پرونده با الزامات قانونی اطمینان حاصل شود.