زمانی که یک کسبوکار را با شریک یا شرکای تجاری راهاندازی میکنید، معمولا تمرکز اصلی بر استراتژیهای رشد، تامین مالی و جذب مشتری است. اما یکی از مهمترین ابزارهای ثبات بلندمدت اغلب نادیده گرفته میشود: توافقنامه سهامداران.
برخلاف اسناد ثبت شرکت یا اظهارنامههای مالیاتی، داشتن توافقنامه سهامداران (Shareholder Agreement) تحت قانون شرکتهای انتاریو (OBCA) یا قانون شرکتهای کانادا (CBCA) الزامی نیست. با این حال، همین توافقنامه میتواند سرنوشت یک کسبوکار را در زمان بروز اختلافات، خروج سهامداران یا وقوع اتفاقات پیشبینینشده تعیین کند.
در این مطلب بررسی میکنیم که چرا توافقنامه سهامداران اهمیت دارد، چه نکات حقوقی پنهانی در آن وجود دارد و چه اشتباهات پرهزینهای معمولا به دلیل استفاده از قالبهای آماده و بدون نظارت وکیل رخ میدهد.
چرا توافقنامه سهامداران اهمیت دارد؟
توافقنامه سهامداران در واقع همان دفترچه راهنمای داخلی یک شرکت خصوصی است؛ مقرراتی فراتر از آنچه قوانین عمومی شرکتها پیشبینی کردهاند. در حالی که قوانین چارچوب کلی را مشخص میکنند، اما نیازهای خاص و شرایط ویژه هر کسبوکار را در نظر نمیگیرند.
یک توافقنامه دقیق و حرفهای میتواند:
- مالکیت و اختیارات مدیریتی را مشخص کند.
- با تعریف فرایندهای تصمیمگیری، از بنبست در تصمیمات جلوگیری کند.
- مسیر خروج سهامداران (مانند بندهای خرید و فروش یا «شاتگان») را روشن سازد.
- حقوق سهامداران اقلیت را با ابزارهایی مانند حق وتو یا حق تقدم در خرید سهام حفظ کند.
نکته حقوقی: بدون توافقنامه سهامداران، اختلافات به چارچوب قانونی عمومی ارجاع داده میشوند. برای سهامداران اقلیت، این معمولا به معنای تکیه بر ابزار حقوقی پرهزینهای مانند remedy oppression در قوانین OBCA یا CBCA است (بهعنوان مثال، رای دادگاه عالی کانادا در BCE Inc. v. 1976 Debentureholders, 2008 SCC 69).
توافقنامه سهامداران متفقعلیه (USA): انتقال قدرتها و ریسکها
قوانین انتاریو و فدرال توافقنامههای متفقعلیه سهامداران (Unanimous Shareholder Agreements – USA) را به رسمیت میشناسند. این توافقنامهها صرفا یک قرارداد ساده نیستند؛ بلکه میتوانند قدرت تصمیمگیری را از هیئتمدیره به سهامداران منتقل کنند.
اما این انتقال یک تبصره مهم دارد: سهامداران ممکن است به وظایف امانی (fiduciary duties) که معمولا مختص مدیران است، متعهد شوند. بسیاری بدون توجه به این موضوع USA را امضا میکنند و ناخواسته خود را در معرض مسئولیت شخصی برای تصمیمات شرکتی قرار میدهند.
بندهای کلیدی که باید جدیتر به آنها توجه شود
هرچند توافقنامهها معمولا شامل بندهای استاندارد هستند، اما برخی بندها وزن و اهمیت ویژهای دارند:
۱. محدودیتهای انتقال سهام
بندهایی مانند «حق تقدم در خرید»، «drag-along» و «tag-along» تعیین میکنند چه کسی میتواند سهام بخرد یا بفروشد. اگر این بندها بهدرستی تنظیم نشوند، ممکن است با مقررات OBCA تعارض داشته و غیرقابل اجرا باشند.
۲. تصمیمگیری و بنبستها
اغلب توافقنامهها برای تصمیمات مهم، اکثریت خاص یا حتی اجماع کامل را لازم میدانند. نگارش مبهم این بندها میتواند به بنبست منجر شود و تنها راهحل باقیمانده دعوی حقوقی یا انحلال شرکت باشد.
۳. مکانیزمهای خرید و فروش (بند شاتگان)
این بند به یک سهامدار اجازه میدهد سهامدار دیگر را مجبور به خرید یا فروش سهام با قیمت تعیینشده کند. دادگاهها بهندرت در این بند مداخله میکنند، حتی اگر سهامدار قویتر از آن برای حذف سهامداران اقلیت استفاده کند.
۴. ارزشگذاری سهام
ارزشگذاری میتواند بر اساس فرمولها (مانند ضریب EBITDA) یا گزارش کارشناس مستقل تعیین شود. ابهام در روش ارزشگذاری یکی از پرتکرارترین زمینههای دعوی در انتاریو است؛ دقت در این بخش حیاتی است.
۵. حل اختلاف
بندهای میانجیگری و داوری میتوانند هزینه دعاوی را کاهش دهند. طبق قانون داوری انتاریو ۱۹۹۱، رای داور الزامآور است و تنها دلایل محدودی برای تجدیدنظر وجود دارد. این موضوع ممکن است ناآگاهانه سهامداران را از حق رجوع به دادگاه محروم کند.
۶. خروج و خاتمه
این بندها وضعیتهایی مانند فوت، ورشکستگی یا ازکارافتادگی سهامدار را پیشبینی میکنند. بدون پیشبینی دقیق، وراث یک سهامدار متوفی میتوانند بهطور ناخواسته شریک جدید شرکت شوند.
قصد راهاندازی یا اداره یک کسبوکار را دارید؟
سازگاری با قوانین شرکتها
در نبود توافقنامه، اصل «حاکمیت اکثریت» حاکم است و حقوق سهامداران اقلیت محدود به موارد زیر میشود:
- Derivative Actions (ماده ۲۴۶ OBCA و ماده ۲۳۹ CBCA)
- Oppression Remedy (ماده ۲۴۸ OBCA و ماده ۲۴۱ CBCA)
دادگاهها توافقنامهها را بهطور سختگیرانه تفسیر میکنند. در پرونده Duha Printers v. Canada، دادگاه عالی کانادا تاکید کرد که زبان مبهم نمیتواند اختیارات مدیران را تغییر دهد.
اجرای توافق و راهکارهای حقوقی
دادگاههای انتاریو معمولا توافقنامههای سهامداران را در صورت شفاف بودن و سازگاری با قانون معتبر میدانند. با این حال:
- دادگاهها بهندرت «اصلاح» میکنند؛ در صورت ابهام، بند حذف شده و سهامداران به مقررات قانونی پیشفرض بازمیگردند.
- در صورت سوءاستفاده سهامداران اکثریت، همچنان امکان استناد به Oppression Remedy وجود دارد.
اشتباهات رایج سهامداران
بعضی از اشتباهات رایجی که ممکن است سهامداران انجام دهند و به ضرر آنها تمام شود عبارتند از:
- استفاده از قالبهای عمومی بدون انطباق با قوانین انتاریو
- عدم بهروزرسانی توافقنامه هنگام ورود سهامدار جدید (طبق OBCA، USA تنها زمانی الزامآور است که همه سهامداران عضو آن باشند)
- نادیده گرفتن پیامدهای مالیاتی؛ انتقال سهام میتواند موجب مالیات بر عایدی سرمایه شود
- بیتوجهی به تاثیرات حقوق خانواده؛ طبق قانون خانواده انتاریو، حقوق همسر در توازن دارایی میتواند بر ساختار سهام اثر بگذارد
توصیههای عملی که معمولا نادیده گرفته میشوند
- هماهنگسازی توافقنامه سهامداران با اساسنامه و آییننامههای شرکت برای جلوگیری از تعارض
- افزودن بندهای محرمانگی و عدم رقابت (با رعایت معقول بودن محدوده، مدت و جغرافیا)
- در نظر گرفتن بیمه اشخاص کلیدی برای تامین مالی خرید سهام در صورت فوت یا ازکارافتادگی
- استفاده از پلکان حل اختلاف (مذاکره → میانجیگری → داوری) برای کاهش ریسک دعاوی
جمعبندی
توافقنامه سهامداران شاید الزامی نباشد، اما یکی از ابزارهای حیاتی برای حفاظت از منافع سهامداران عمده و اقلیت در شرکتهای انتاریو است. این توافقنامهها مالکیت را ساماندهی میکنند، از بنبست جلوگیری کرده و راهکار خروج فراهم میکنند. با این حال، نگارش ضعیف میتواند سهامداران را با مسئولیتهای پیشبینینشده مواجه کند. دادگاهها توافقهای شفاف و دقیق را اجرا میکنند، اما نگارش مبهم، ممکن است سهامداران را به دردسر بیندازد.
اگر صاحب کسبوکار هستید، توافقنامه سهامداران را یک تشریفات ساده ندانید؛ آن را سندی زنده ببینید که همراه با رشد شرکت تکامل مییابد و باید با مشاوره حقوقی تخصصی تنظیم شود.
منبع:
No comment